Wykonanie instalacji pod drogą gminną metodą bezwykopową pozwala uniknąć rozcinania nawierzchni, ograniczyć zakres robót ziemnych i przeprowadzić wodociąg, kanalizację, gazociąg, kabel energetyczny lub instalację telekomunikacyjną pod istniejącą jezdnią. Sam wybór technologii HDD nie oznacza jednak, że prace można rozpocząć bez wcześniejszych uzgodnień. Instalacja przebiegająca pod drogą znajduje się w przestrzeni pasa drogowego, dlatego inwestycja wymaga odpowiedniego przygotowania technicznego i formalnego.
Przed rozpoczęciem przewiertu sterowanego HDD trzeba przede wszystkim ustalić status drogi i jej zarządcę, uzgodnić lokalizację projektowanej infrastruktury oraz sprawdzić, jakie decyzje będą wymagane w związku z prowadzeniem robót i zajęciem pasa drogowego. Zakres dokumentów zależy od rodzaju instalacji, miejsca wykonania przewiertu i lokalnych wymagań zarządcy. W przypadku drogi gminnej procedura jest zazwyczaj prostsza niż przy przewiert pod drogą krajową, jednak nadal należy zakończyć wymagane postępowania administracyjne przed wejściem wykonawcy na teren robót.
Najpierw trzeba sprawdzić, czy droga rzeczywiście jest drogą gminną
Pierwszym etapem powinno być potwierdzenie kategorii drogi, ponieważ sama lokalizacja na terenie gminy nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z publiczną drogą gminną. Ustawa o drogach publicznych rozróżnia drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne, a osobną kategorię stanowią drogi wewnętrzne. Droga gminna jest drogą publiczną o znaczeniu lokalnym, zaliczoną do tej kategorii odpowiednią uchwałą. Droga wewnętrzna może natomiast należeć do gminy, wspólnoty, przedsiębiorstwa lub innego właściciela, ale nie podlega dokładnie temu samemu trybowi administracyjnemu co publiczna droga gminna.
Dla dróg gminnych zarządcą jest co do zasady wójt, burmistrz albo prezydent miasta, przy czym obowiązki mogą być wykonywane przez utworzoną w tym celu jednostkę organizacyjną. W miastach na prawach powiatu zasady zarządzania drogami wyglądają nieco inaczej, dlatego przed rozpoczęciem przygotowania dokumentacji warto ustalić konkretny urząd lub zarząd drogi właściwy dla danego odcinka. To właśnie zarządca określa warunki lokalizacji instalacji w pasie drogowym i wydaje zezwolenia związane z jego zajęciem.
Przewiert pod drogą gminną wymaga uzgodnienia lokalizacji instalacji
Jeżeli pod drogą ma zostać umieszczony wodociąg, kanalizacja, gazociąg, przewód elektroenergetyczny lub inna infrastruktura niezwiązana funkcjonalnie z samą drogą, z punktu widzenia ustawy jest ona urządzeniem obcym. Lokalizacja takiej infrastruktury w pasie drogowym wymaga spełnienia warunków określonych przez właściwego zarządcę. W decyzji lokalizacyjnej określane są między innymi miejsce, sposób oraz warunki umieszczenia urządzenia w pasie drogowym. Dopiero na tej podstawie można przygotowywać dalsze etapy inwestycji zgodnie z zaakceptowanym przebiegiem przejścia.
W przypadku przewiertu HDD uzgodnienie powinno obejmować nie tylko miejsce przecięcia osi drogi, ale również projektowaną głębokość, przebieg przewodu oraz położenie punktów roboczych. Ma to duże znaczenie, ponieważ przeciski i przewierty pod drogami wykonywane są bez naruszania nawierzchni jezdni, ale sama instalacja nadal przebiega w przestrzeni pasa drogowego. Zarządca może określić wymagania dotyczące sposobu wykonania przejścia, zabezpieczenia rury, głębokości prowadzenia instalacji czy lokalizacji prac prowadzonych po obu stronach jezdni. Formalności należy więc rozpocząć na etapie projektowania, a nie dopiero wtedy, gdy wykonawca jest już gotowy do ustawienia wiertnicy.
Jak przygotować dokumentację przewiertu pod drogą gminną?
Dokumentacja powinna jednoznacznie pokazywać, gdzie i w jaki sposób projektowana instalacja przekroczy drogę. Zakres zależy od inwestycji oraz wymagań konkretnego zarządcy, ale zasadnicze znaczenie mają plan sytuacyjny, przebieg projektowanej sieci, parametry przewodu, miejsce przejścia pod jezdnią oraz dane pozwalające ocenić jego relację z istniejącym uzbrojeniem terenu. Przy technologii HDD istotne są również rzędne i profil projektowanego przewiertu, ponieważ zarządca musi mieć możliwość oceny, czy instalacja nie będzie kolidowała z konstrukcją drogi, odwodnieniem lub inną infrastrukturą.
Na tym etapie trzeba uwzględnić także możliwości technologiczne wykonawcy. Projektowane przejście powinno być możliwe do wykonania przy zachowaniu właściwego promienia prowadzenia rury, wymaganej głębokości oraz odpowiedniej długości odcinka wejściowego i wyjściowego. Przy bardziej wymagających realizacjach warto wcześniej zweryfikować, na jakiej głębokości można wykonać przewiert sterowany i czy dostępny teren pozwala na zachowanie zaprojektowanego profilu. Uzgodniona dokumentacja jest później podstawą do przeprowadzenia kolejnych procedur administracyjnych związanych z robotami w pasie drogowym.
Zezwolenie na zajęcie pasa drogowego przed rozpoczęciem robót
Uzyskanie zgody na lokalizację instalacji nie jest tym samym co zezwolenie na rozpoczęcie robót. Ustawa o drogach publicznych przewiduje odrębną procedurę zajęcia pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem lub ochroną samej drogi. Zezwolenie wydawane jest w formie decyzji administracyjnej i obejmuje między innymi prowadzenie robót w pasie drogowym. Dotyczy to również sytuacji, w której nawierzchnia jezdni pozostaje nienaruszona, ale stanowisko robocze, wykop technologiczny, sprzęt lub inne elementy realizacji znajdują się w granicach pasa.
We wniosku trzeba określić rzeczywisty zakres oraz czas planowanego zajęcia pasa. Ma to znaczenie również finansowe, ponieważ za zajęcie pasa drogowego pobierana jest opłata zależna między innymi od powierzchni, lokalnej stawki i czasu prowadzenia robót. W przypadku dróg samorządowych wysokość stawek ustala właściwa jednostka samorządu terytorialnego w drodze uchwały, dlatego koszt nie jest identyczny we wszystkich gminach. Właśnie z tego powodu harmonogram przewiertu pod drogą powinien być wcześniej skoordynowany z terminem wskazanym w decyzji, a wejście w pas drogowy nie powinno następować przed jej uzyskaniem.
Umieszczenie rury lub sieci w pasie drogowym to odrębna kwestia formalna
Po zakończeniu przewiertu wykonana infrastruktura zazwyczaj pozostaje pod drogą przez wiele lat. Ustawa rozróżnia prowadzenie robót w pasie drogowym od umieszczania w nim liniowych urządzeń obcych. W praktyce oznacza to, że należy uwzględnić zarówno czasowe zajęcie potrzebne do wykonania robót, jak i trwałą obecność wodociągu, kanalizacji, gazociągu, przewodu energetycznego czy telekomunikacyjnego w granicach pasa drogowego. Zezwolenie oraz związane z nim warunki wynikają z rodzaju projektowanej infrastruktury i wcześniejszej decyzji lokalizacyjnej.
Z trwałym umieszczeniem liniowego urządzenia obcego może być związana opłata obliczana na podstawie powierzchni pasa drogowego zajętej przez jego rzut poziomy i stawki obowiązującej dla danego rodzaju infrastruktury. Dla dróg gminnych konkretne stawki określa lokalna uchwała, dlatego przed przygotowaniem budżetu inwestycji warto sprawdzić przepisy obowiązujące na terenie danej gminy. Podobne zasady dotyczą innych kategorii dróg publicznych, choć właściwy będzie inny zarządca, dlatego przy inwestycjach obejmujących kilka kategorii dróg warto porównać również procedurę dotyczącą przewiertu pod drogą powiatową.
Czy przewiert pod drogą gminną wymaga czasowej organizacji ruchu?
Technologia HDD pozwala wykonać przejście pod jezdnią bez jej rozkopywania, dlatego często ogranicza wpływ inwestycji na ruch drogowy. Nie oznacza to jednak, że projekt czasowej organizacji ruchu nigdy nie będzie potrzebny. Jeżeli podczas prac trzeba zająć pobocze, chodnik, fragment jezdni albo ustawić sprzęt w miejscu wpływającym na sposób poruszania się pojazdów lub pieszych, może być wymagane odpowiednie oznakowanie i wprowadzenie czasowej organizacji ruchu. Projekt określa sposób zabezpieczenia miejsca robót i rozwiązania obowiązujące do czasu przywrócenia poprzedniej organizacji.
W przypadku dróg gminnych organem zarządzającym ruchem jest co do zasady starosta, natomiast sama droga pozostaje zarządzana przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Są to dwa różne zakresy kompetencji i właśnie dlatego uzgodnienia organizacji ruchu nie należy utożsamiać z decyzją zarządcy drogi dotyczącą zajęcia pasa. Jeżeli przewiert odbywa się całkowicie poza jezdnią, nie powoduje ograniczeń w ruchu, a cały sprzęt znajduje się poza obszarem wymagającym zmiany organizacji, zakres formalności może być mniejszy. Ostatecznie wynika on jednak z warunków konkretnego miejsca i ustaleń właściwych organów.
Formalności drogowe nie zastępują obowiązków wynikających z procesu budowlanego
Decyzje zarządcy drogi dotyczą lokalizacji urządzenia oraz korzystania z pasa drogowego, ale nie zastępują formalności wymaganych dla samej budowy sieci. Ustawa o drogach publicznych wskazuje wprost, że decyzja lokalizacyjna może zobowiązywać inwestora przed rozpoczęciem robót do uzyskania pozwolenia na budowę albo dokonania właściwego zgłoszenia, zależnie od rodzaju inwestycji. Jeżeli wymagają tego przepisy, projekt zagospodarowania terenu oraz odpowiednia dokumentacja projektowa również podlegają uzgodnieniu z zarządcą drogi.
Zakres procedury będzie inny dla budowy wodociągu, kanalizacji, gazociągu czy sieci elektroenergetycznej, dlatego nie można przyjąć jednego zestawu dokumentów dla wszystkich przewiertów. Przy realizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej konieczne jest skoordynowanie przejścia pod drogą z całym przebiegiem projektowanej sieci wodno-kanalizacyjnej, a przy innych instalacjach analogicznie należy uwzględnić wymagania odpowiedniej branży oraz gestorów istniejących sieci. Najbezpieczniej traktować przewiert jako jeden z elementów większej inwestycji, dla której procedura administracyjna powinna zostać uporządkowana jeszcze przed ustaleniem terminu wejścia wykonawcy na budowę.
Jak zarządca drogi określa warunki techniczne przewiertu?
Zarządca drogi może określić sposób, miejsce i warunki umieszczenia infrastruktury w pasie drogowym. Przy przejściu wykonywanym metodą HDD szczególnie istotne są głębokość instalacji, przebieg jej osi, odległość od istniejących urządzeń oraz sposób prowadzenia prac po obu stronach drogi. Projekt powinien również uwzględniać odwodnienie, rowy przydrożne, przepusty oraz inne elementy, których funkcjonowanie nie może zostać zakłócone przez wykonanie przewiertu. Warunki techniczne są więc bezpośrednio powiązane z rzeczywistą konstrukcją i zagospodarowaniem konkretnego pasa drogowego.
Technologia przewiertów sterowanych umożliwia kontrolowanie przebiegu głowicy i prowadzenie otworu zgodnie z wcześniej przyjętą trajektorią, dlatego dobrze sprawdza się przy przekraczaniu dróg bez naruszania nawierzchni. Sam projekt musi jednak uwzględniać również warunki gruntowe, ponieważ zachowanie narzędzia i sposób wykonania rozwiertu zależą od rodzaju podłoża. Połączenie wymagań zarządcy z rzeczywistymi możliwościami technologii pozwala zaprojektować przejście, które będzie możliwe do wykonania bez konieczności zmiany jego parametrów już po rozpoczęciu wiercenia.
Komory robocze i stanowisko wiertnicy również trzeba uwzględnić w formalnościach
Sam przewód może przebiegać głęboko pod jezdnią, ale wykonanie HDD wymaga odpowiednio przygotowanego stanowiska po obu stronach przejścia. Należy ustalić miejsce ustawienia wiertnicy, lokalizację punktu wejścia i wyjścia oraz przestrzeń potrzebną do przygotowania rury. Jeżeli którakolwiek z tych stref znajduje się w granicach pasa drogowego, trzeba uwzględnić ją w dokumentacji dotyczącej zajęcia pasa. Powierzchnia wykazana we wniosku powinna odpowiadać rzeczywistemu zakresowi robót, ponieważ prowadzenie prac na większym obszarze niż wskazany w zezwoleniu może powodować konsekwencje administracyjne.
Dlatego jeszcze przed przygotowaniem wniosku warto sprawdzić ile miejsca potrzeba na placu budowy przy przewiercie HDD. W wielu przypadkach samo urządzenie wiertnicze można ustawić poza pasem drogowym, co ogranicza zakres jego czasowego zajęcia, jednak zależy to od szerokości drogi, położenia granic pasa, zabudowy oraz dostępności działek sąsiednich. Prawidłowe zaplanowanie stanowiska roboczego ułatwia zarówno późniejsze wykonanie przewiertu, jak i przygotowanie dokumentów zgodnych z rzeczywistą organizacją placu budowy.
Kiedy można rozpocząć przewiert pod drogą gminną?
Rozpoczęcie prac powinno nastąpić dopiero wtedy, gdy inwestor posiada wszystkie wymagane dla konkretnego zadania decyzje i uzgodnienia, a termin realizacji odpowiada warunkom określonym w zezwoleniu na zajęcie pasa drogowego. Jeżeli konieczna jest czasowa organizacja ruchu, również powinna zostać wcześniej zatwierdzona i wdrożona zgodnie z właściwą procedurą. Niedopuszczalne jest traktowanie wykonania HDD jako robót odbywających się „poza drogą” tylko dlatego, że wiertnica nie rozcina nawierzchni. Pas drogowy obejmuje także przestrzeń pod powierzchnią gruntu, w której znajduje się instalowany przewód.
Dobrze przygotowana inwestycja pozwala połączyć stronę administracyjną z technologią wykonania. Przed ustaleniem terminu przewiertu wykonawca powinien znać projektowaną długość i średnicę instalacji, wymagane rzędne, rodzaj rury, położenie istniejących sieci, warunki gruntowe oraz dostępność terenu po obu stronach drogi. Dzięki temu można dobrać odpowiednią maszynę, zaplanować trajektorię przejścia i przygotować realizację zgodnie z warunkami wydanych decyzji. Przewiert pod drogą gminną jest zwykle znacznie mniej uciążliwy niż wykonanie otwartego wykopu przez jezdnię, ale jego sprawna realizacja zaczyna się od prawidłowo przeprowadzonych formalności, a nie dopiero od uruchomienia wiertnicy.